usa.xmc.pl

馃嚭馃嚫 United States of America, Bo偶e Pob艂ogos艂aw Ameryk臋 :-)

*** Translator ***

馃嚭馃嚫 Charakterystyka Pa艅stwa USA

Statua Swobody Wolno艣ci USA XMC

Stany Zjednoczone Ameryki s膮 pa艅stwem zwi膮zkowym w Ameryce Pn., nad O. Spokojnym, O. Atlantyckim, Zat. Meksyka艅sk膮 oraz morzami: Beringa (O. Spokojny), Beauforta i Czukockim (M. Arktyczne). Zajmuje 艣rodkow膮 i p贸艂nocno 鈥 zachodni膮 cz臋艣膰 kontynentu. W cz臋艣ci 艣rodkowej jest po艂o偶onych 48 stan贸w (zwanych kontynentalnymi), a na p贸艂nocnym 鈥 zachodzie stan Alaska (oddzielony od pozosta艂ych stan贸w terytorium Kanady).

Na archipelagu Hawaj贸w na O. Spokojnym znajduje si臋 stan Hawaje.. Powierzchnia l膮dowa 9,2 mln km2 (z wodami wewn臋trznymi 鈥 9,4 mln km2, terytorialnymi 鈥 9,8 mln km2). Pa艅stwo sk艂ada si臋 z 50 autonomicznych stan贸w i sto艂ecznego Dystryktu Kolumbii.

Stany Zjednoczone granicz膮 z Kanad膮 i Meksykiem; granica z Kanad膮 biegnie wzd艂u偶 49oN, a nast臋pnie poprzez Wielkie Jeziora i rzek膮 艢w. Wawrzy艅ca, stanu Alaska wzd艂u偶 1 40oW; granic臋 z Meksykiem stanowi na znacznej d艂ugo艣ci rzeka Rio Granda; od Federacji Rosyjskiej S.Z. oddziela Cie艣nina Beringa (szer. 35?86 km). 艁膮czna d艂ugo艣膰 granic l膮dowych wynosi ponad 12 tys. km, morska ok. 20 tys. km. Pod administracj膮 S.Z. znajduj膮 si臋 wyspy: Wyspy Dziewicze S.Z. na M. Karaibskim, Guam, Mariany Pn., Midway, Samoa Ameryka艅skie i Wake na 0. Spokojnym. Pa艅stwami stowarzyszonymi ze Stanami Zjednoczonymi s膮: Portoryko, Federacja Mikronezji, Wyspy Marshalla.USA s膮 trzecim pod wzgl臋dem liczby ludno艣ci, po Chinach i Indiach krajem 艣wiata. Zamieszkuj膮 go Amerykanie urodzeni w USA, g艂贸wnie potomkowie imigrant贸w z r贸偶nych kraj贸w 艣wiata. Amerykanie urodzeni poza granicami S.Z. stanowi膮 1,3% ludno艣ci, a wsp贸艂cze艣ni migranci 7,9% og贸艂u mieszka艅c贸w.

Imigranci w pocz膮tkowym okresie kolonizacji pocho颅dzili g艂贸wnie z W Brytanii, Holandii oraz Hiszpanii, w p贸藕niejszym z Niemiec i kraj贸w skandynawskich i ko艅cu XIX w. r贸wnie偶 z po艂udniowej i wschodniej Eu颅ropy (w tym z ziem polskich). Najwi臋ksze na颅silenie imigracji wyst膮pi艂o w drugiej po艂owie XIX w. i pocz膮tku XX w, kiedy do Stan贸w Zjednoczonych przybywa艂o od kilkuset tys. do 1 mln os贸b rocznie. Wprowadzone 1921 ustawy imigracyjne ogra颅niczy艂y nap艂yw cudzoziemc贸w do ok 150 tys. os贸b roczni. Szacuje si臋, 偶e nielegalnie przekracza granic臋 S Z. do 1 mln os贸b rocznie, najwi臋cej z Meksyku. Imigracja wp艂yn臋艂a na bardzo szybki wzrost liczby ludno艣ci; w okresie od 1790 (pierwszy spis powszechny) do 2008 liczba ludno艣ci wzros艂a prawie 73 razy, z 3,9 mln do 288 mln.

Konsekwencj膮 imigracji jest r贸wnie偶 du偶e zr贸偶nicowanie rasowe i etniczne spo艂e颅cze艅stwa ameryka艅skiego. Ludno艣膰 bia艂a (pochodzenia europejskiego) stanowi ok. 83,5% og贸艂u mieszka艅c贸w, czarna (potomkowie niewolnik贸w oraz p贸藕niejsi imigranci z Antyli, g艂. z Haiti) 鈥 12,4% (ponad 30 mln), latynoameryka艅ska (r贸偶颅nych ras) 鈥 9,5%, pochodzenia azjatyckiego, w tym mieszka艅cy Hawaj贸w 33% (1992). Liczb臋 ludno艣ci autochtonicznej Indian oraz Eskimos贸w i Aleut贸w zamieszkuj膮cych Alask臋 ocenia si臋 na ok. 2,2 mln

Struktur臋 wiekow膮 ludno艣ci Stan贸w Zjednoczonych do ok. p贸艂. XX w. cechowa艂a przewaga rocznik贸w m艂o颅dych, wyst臋powa艂a r贸wnie偶 wi臋ksza liczba m臋偶czyzn ni偶 kobiet; 1910 na 100 kobiet przypada艂o 106 m臋偶czyzn, w latach 40. -101 m臋偶czyzn. Malej膮cy przyrost naturalny (w latach 60 ok. 10%o rocznie 80. ok. 7%o, 1993 6,8%o), wyd艂u偶aj膮cy si臋 czas 偶ycia (m臋偶czy藕ni 72 lata, kobiety 79 lat) wp艂ywaj膮 na proces starzenia si臋 spo颅艂ecze艅stwa. W 1993 poni偶ej 14 lat ma艂o 22% ludno艣ci, od 15 do 64 lat 65,3%, ponad 64 lata 12,7%. Zmieni艂a si臋 stru颅ktura p艂ci: na 100 m臋偶czyzn przypada 105 kobiet. Struktura wiekowa i p艂ci s膮 zr贸偶nico颅wane etnicznie i regionalnie. Stany Zjednoczone s膮 krajem o ma艂ej 艣redniej g臋sto艣ci zaludnie颅nia 27 mieszk. na km2 (1993).

Rozmiesz颅czenie ludno艣ci jest bardzo nier贸wnomierne. Na wsch贸d od Missisipi, na obszarze stanowi膮cym ok. 26% powierzchni kraju, mieszka ok. 60% lud颅no艣ci. Najg臋艣ciej s膮 zaludnione wybrze偶a pn.颅-wsch., a zw艂aszcza stany: Neta Jersey (391 mieszk. na km2), Rhode lsland (319 mieszk. na km2) Massachusetts, Nowy Jork oraz Con颅necticut i Maryland, ponadto rejon Wielkich Jezior, dolina Missisipi wybrze偶e Kalifornii, Floryda, pd-wsch. Teksas oraz Hataaje (g艂. wyspa Oahu). Najrzadziej zaludnione obszary to: Alaska (0,4 mieszk. na km2), stany po颅艂o偶one w Kordylierach: Montana (2 mieszk. na km2), Wyoming (ok. 2 mieszk. na km2) i Nevada, a tak偶e pn. stany prerii: Dakota Pn. i Pd.. Na g臋sto艣膰 zaludnienia po颅szczeg贸lnych stan贸w maj膮 wp艂yw migracje wewn臋trzne.

Stany Zjednoczone s膮 krajem o wysokim stopniu urbanizacji. Do lat 20-tych utrzymywa艂a si臋 przewaga ludno艣ci wiejskiej. Industrializacja oraz mechanizacja rol颅nictwa spowodowa艂a masow膮 migracj臋 ze wsi do miast i bardzo szybki wzrost ludno艣ci miejskiej: 64% 1950, 73,6% 1970, 75,2% 1992. Najwy偶szy stopie艅 urbanizacji maj膮: Dystrykt Kolumbii (100% ludno艣ci miejskiej), Kalifornia (93%), Rhode lslanid, Nowy Jork i Connecticut. Znacznie ni偶szy od 艣redniej krajo颅wej ? Stany rolnicze prerii (Dakota Pn. i Pd., Nebraska) i stany pd. (Alabama, Missisipi), gdzie w miastach mieszka 50/60% og贸艂u lud颅no艣ci. Ponad 75% ludno艣ci miejskiej skupia si臋 w wielkich aglomeracjach, zwanych. regionami metropolitalnymi. W 1993 w USA by艂o 40 region贸w metropolitalnych o liczbie ludno艣ci powy偶ej 1 mln i tylko 9 miast milionowych (granice administracyjne miast od lat nie ulegaj膮 zmia颅nie): Nowy Jork (7,3 mln mieszk.), Los An颅geles (3,5 mln) Chicago (2,8 mln), Houston (1,7 mln), Filadelfia (1,6 mln) oraz San Die颅go, Detroit, Dallas i Phoenix (po ok. 1 mln).

Najwi臋kszym zespo艂em miejskim jest Nowy Jork (ok. 8,6 mln rnieszk.), wraz z przyleg艂y颅mi zespo艂ami miejskimi tworzy region metropolitalny: Nowy Jork/Northern Neta Jersey Long Island, w kt贸rym mieszka ponad 19 mln os贸b. Post臋puj膮cy od lat 50-tych proces dekon颅centracji du偶ych miast (spadek zaludnienia w centrum, a jej wzrost na peryferiach) spowo颅dowa艂 rozrost terytorialny miast, zw艂aszcza strefy peryferyjnej (suburbi贸w), charakteryzuj膮cej si臋 nisk膮, przewa偶nie jednorodzinn膮 zabudow膮; wyludniaj膮ce si臋 centralne dzielnice Nowego Jor颅ku, Chicago, Detroit, Filadelfii, Pittsburgha, Wa颅szyngtonu i innych pe艂ni膮 funkcje administracyjne i handlowo颅-us艂ugowe, a opuszczone stare dzielnice miesz颅kaniowe s膮 zajmowane przez niezamo偶n膮 lud颅no艣膰 murzy艅sk膮 i imigrant贸w. W wyniku roz颅woju przestrzennego miast wykszta艂ci艂y si臋 wielkie regiony metropolitarne, w kt贸rych stre颅fy podmiejskie poszczeg贸lnych miast i zespo颅艂贸w miejskich 艂膮cz膮 si臋 ze sob膮. Na wybrze偶u atlantyckim powsta艂 zurbanizowany pas, zwany.

Megalopolis, ci膮gn膮cy si臋 na d艂. ok. 800 km od Bostonu przez Providence, Nowy Jork, Fi颅ladelfi臋, Baltimore do Waszyngtonu i zamiesz颅kany przez ok. 50 mln ludzi. Podobny region tworzy si臋 w Kalifornii (San Francisco/Los Angeles/San Diego) ta rejonie Wielkich Jezior (Chicago/Pitssoungh) na Florydzie (Miami Jacksonyille). W latach 80-tych najszybciej rozwija艂y si臋 miasta i zespo艂y miejskie w stanach po艂udniowych., a zw艂aszcza Phoenix (wzrost liczby ludno艣ci o 30%), Dallas/Fort Worth i Atlanta. W atra颅kcyjnych pod wzgl臋dem klimatycznym, regionach Flo颅rydy, Arizony i Kalifornii powsta艂y miasta zamieszkane prawie wy艂膮cznie przez rencist贸w i emeryt贸w.

Struktura zatrudnienia ludno艣ci USA jest typo颅wa dla kraj贸w wysoko rozwini臋tych; powoli zwi臋ksza si臋 liczba ludno艣ci zawodowo czyn颅nej zatrudnionej ta us艂ugach g艂贸wnie w handlu, finansach, ubezpieczeniach i administracji (1980 66,2%, 1993 72,9%), maleje w przemy艣le i budownictwie (1980 30,9%, 1993 24,4%) oraz w rolnictwie, le艣nictwie i rybo艂贸wstwie (odpowiednio 29% i 2,7%). Recesja gospodarcza spowodowa艂a wzrost poziomu bezrobocia z 5,2% zawodowo czyn颅nych (1989) do 6,7% (8,7 mln os贸b, 1993). Poziom 偶ycia spo艂ecze艅stwa jest zr贸偶nicowany regionalnie i etnicznie. 艢redni roczny doch贸d osobisty wynosi 18 2 tys. dol., najwy偶szy w Connecticut (ok. 24 tys.), Neta Jersey (ok. 23 tys.), Dystrykcie Kolumbii, Massachussetts i na Alasce najni偶szy ta Missisipi (11 tys.), Utah, Wirginii Zach. Arkansas i Luizjanie; 1992 dochody poni偶ej granicy ub贸颅stwa (ok. 3,5 tys. dol. rocznie na cz艂onka rodziny) mia艂o ponad 14% ludno艣ci, ta tym najwi臋cej Murzyn贸w i Latynos贸w.

Kategoria : Charakterystyka USA
Tagi : ,